Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Văn phòng Quốc hội phải tinh gọn, mạnh, tham mưu sắc bén, vận hành hiện đại

“Văn phòng Quốc hội phải trở thành bộ máy tinh gọn nhưng mạnh; chuyên nghiệp nhưng linh hoạt; hiện đại nhưng kỷ cương; phục vụ tận tụy nhưng tham mưu sắc bén; điều phối thống nhất nhưng phát huy trách nhiệm từng đơn vị, từng cá nhân”. Đây là nhấn mạnh của Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khi chủ trì cuộc làm việc với tập thể Lãnh đạo Văn phòng Quốc hội về các nhiệm trọng tâm năm 2026 và cả nhiệm kỳ.

Tham dự cuộc làm việc có: Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Quốc hội, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến; Các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Tổng Thư ký Quốc hội – Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông.

Văn phòng Quốc hội phải là thiết chế bảo đảm vận hành thông suốt hoạt động của Quốc hội

Qua nghe các ý kiến trao đổi, phát biểu kết luận cuộc làm việc, thay mặt Lãnh đạo Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận, đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự nỗ lực của tập thể lãnh đạo, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động Văn phòng Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, trong điều kiện khối lượng công việc rất lớn, nhiều nhiệm vụ mới, khó, có việc chưa từng có tiền lệ, Văn phòng Quốc hội đã cơ bản bảo đảm tốt công tác tham mưu, tổng hợp và phục vụ hoạt động của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Lãnh đạo Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và đại biểu Quốc hội.

Nêu rõ nhiệm kỳ mới đặt ra yêu cầu mới, tiêu chuẩn mới và áp lực mới, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Văn phòng Quốc hội phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức vận hành và quy trình công tác; không thể tiếp tục làm việc theo tư duy cũ, cách làm cũ, quy trình cũ.

Văn phòng Quốc hội là cơ quan tham mưu, giúp việc, phục vụ Quốc hội - điều đó đúng nhưng chưa đủ trong bối cảnh hiện nay. Trong giai đoạn mới, Văn phòng Quốc hội phải được xác định là thiết chế bảo đảm cho hoạt động của Quốc hội vận hành thông suốt; là trung tâm tham mưu tổng hợp, điều phối, kết nối thông tin, tổ chức thực hiện và bảo đảm các điều kiện hoạt động tổng thể của Quốc hội.

Cụ thể, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Văn phòng Quốc hội tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, tăng cường vai trò điều phối, kết nối thông tin, bảo đảm vận hành thông suốt các kỳ họp Quốc hội, phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các hoạt động trọng tâm của Quốc hội trên nền tảng số, dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo; bảo đảm nhanh, chính xác, kịp thời.

Thứ hai, tham mưu, phục vụ trực tiếp, kịp thời, hiệu quả hoạt động của Chủ tịch Quốc hội, các Phó Chủ tịch Quốc hội và Lãnh đạo Quốc hội theo hướng chủ động hơn, chuyên nghiệp hơn, sát yêu cầu thực tiễn hơn.

Thứ ba, bảo đảm đồng bộ, hiện đại các điều kiện phục vụ chung, bao gồm công tác hành chính, lễ tân, thông tin, truyền thông, chuyển đổi số, tài chính và vận hành hệ thống, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của Quốc hội trong nhiệm kỳ mới.

Chỉ rõ yêu cầu phải xử lý ngay những điểm nghẽn trong cơ chế vận hành, Chủ tịch Quốc hội cho rằng khó khăn lớn nhất hiện nay không còn là những vướng mắc riêng lẻ ở từng đơn vị, từng lĩnh vực, mà chủ yếu xuất phát từ cơ chế vận hành tổng thể của bộ máy. Đó là tình trạng giao thoa chức năng, quy trình còn nhiều tầng nấc, phối hợp chưa liên thông, phân cấp chưa đủ mạnh, trách nhiệm ở một số khâu chưa rõ, dữ liệu chưa thông suốt, một bộ phận cán bộ chưa theo kịp yêu cầu mới.

Tinh gọn nhưng phải mạnh, chuyển từ “vận hành hành chính truyền thống” sang “quản trị hiện đại”

Từ thực tế đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Văn phòng Quốc hội tập trung xử lý dứt điểm 8 vấn đề, điểm nghẽn trọng tâm.

Trước hết, cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần việc thuộc thẩm quyền phải được xử lý ngay. Những việc thuộc thẩm quyền của Văn phòng Quốc hội thì Văn phòng Quốc hội chủ động giải quyết. Những việc có thể phân cấp cho các vụ, cục, đơn vị thì giao trực tiếp cho đơn vị thực hiện và chịu trách nhiệm đến cùng. Đối với những việc đã thuộc thẩm quyền, đã được phân cấp, không lấy thêm ý kiến không cần thiết của các đơn vị khác, không đẩy lên cấp trên, tránh làm chậm tiến độ và ảnh hưởng đến thời hạn thực hiện nhiệm vụ.

Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và cơ chế hậu kiểm. Khi giao quyền phải bảo đảm rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ sản phẩm đầu ra.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát ngay các lĩnh vực trọng yếu như tài chính, mua sắm, đấu thầu, quản lý tài sản, vận hành trụ sở, lễ tân, hậu cần, thông tin, truyền thông, chuyển đổi số, phục vụ kỳ họp và phiên họp. “Cần chuyển mạnh từ cơ chế nặng về tiền kiểm, xin ý kiến qua nhiều tầng nấc sang cơ chế quản lý, kiểm soát bằng tiêu chuẩn, quy trình, dữ liệu, công khai, minh bạch, kết quả đầu ra và hậu kiểm”. Nhấn mạnh như vậy, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, việc phân cấp phải tạo điều kiện cho các đơn vị chủ động xử lý công việc nhanh hơn, nhưng đồng thời phải xác định rõ trách nhiệm đến cùng đối với từng nhiệm vụ được giao.

Quan tâm tới vấn đề kiện toàn bộ máy, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tinh thần “tinh gọn nhưng phải mạnh”. Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sắp xếp, kiện toàn Văn phòng Quốc hội không chỉ là sắp xếp lại tổ chức bộ máy, mà bản chất là thiết kế lại toàn bộ chuỗi vận hành công việc: việc bắt đầu từ đâu, đi qua những khâu nào, ai chủ trì, ai phối hợp, thời hạn xử lý bao lâu, sản phẩm đầu ra là gì và ai chịu trách nhiệm nếu công việc chậm tiến độ hoặc không đạt yêu cầu.

Nguyên tắc đặt ra là phải rõ chức năng, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm; mỗi việc phải có một đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng. Đối với những lĩnh vực có tính liên thông cao, cần có đầu mối đủ mạnh để điều phối thống nhất, bảo đảm công việc được xử lý thông suốt, không bị chia cắt, chồng chéo.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, không để xảy ra tình trạng bộ máy đã được sắp xếp nhưng cách làm vẫn cũ; giảm đầu mối về hình thức nhưng lại phát sinh thêm khâu trung gian; phân công nhiệm vụ nhưng không xác định rõ trách nhiệm. Tinh gọn bộ máy phải gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả vận hành và chất lượng tham mưu, phục vụ Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Văn phòng Quốc hội phải chuyển mạnh từ “vận hành hành chính truyền thống” sang “quản trị hiện đại”, lấy kết quả đầu ra làm thước đo. Tất cả quy trình công việc cần được rà soát, chuẩn hóa theo hướng rõ đầu mối, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ sản phẩm và rõ tiêu chí đánh giá.

Theo Chủ tịch Quốc hội, báo cáo của Văn phòng Quốc hội không chỉ dừng ở mô tả công việc, mà phải có số liệu quản trị cụ thể, có khả năng lượng hóa. Cần trả lời rõ đã xử lý bao nhiêu việc, bao nhiêu văn bản, bao nhiêu nhiệm vụ hoàn thành đúng hạn, bao nhiêu nhiệm vụ chậm hạn; nguyên nhân chậm do đâu, trách nhiệm thuộc về ai và biện pháp khắc phục như thế nào. “Quản trị hiện đại là phải đo được, giám sát được, truy trách nhiệm được. Không để tình trạng không ai sai rõ ràng nhưng công việc vẫn chậm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu kiện toàn cơ chế giúp việc cho Tổng Thư ký Quốc hội theo hướng tinh gọn nhưng mạnh, bảo đảm đủ thông tin, đủ năng lực và đủ thẩm quyền để tham mưu, phục vụ hiệu quả kỳ họp Quốc hội, phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các hoạt động trọng tâm khác.

Chủ tịch Quốc hội giao Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội khẩn trương nghiên cứu phương án kiện toàn cơ chế này. Đồng thời, phải triển khai ngay ứng dụng số theo dõi chương trình kỳ họp Quốc hội, phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Ứng dụng này phải thể hiện rõ tiến độ chuẩn bị của từng nội dung: hồ sơ đã đầy đủ hay chưa, còn thiếu những gì, trách nhiệm thuộc cơ quan nào, thời hạn còn bao lâu, có nguy cơ chậm hạn hay không. Trên cơ sở đó, giúp lãnh đạo theo dõi, điều phối và xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh.

Đẩy nhanh Quốc hội số, hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung 

Về đẩy nhanh Quốc hội số, AI, dữ liệu dùng chung, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, chuyển đổi số không chỉ là mua phần mềm hay số hóa mang tính hình thức. Chuyển đổi số là thay đổi quy trình, thay đổi cách làm, thay đổi phương thức quản trị dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định. Theo đó, Văn phòng Quốc hội cần tập trung vào 5 nhiệm vụ trọng tâm: hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung của Quốc hội; rà soát tổng thể các phần mềm đang triển khai; xây dựng bộ chỉ số đánh giá chuyển đổi số; phát triển các công cụ hỗ trợ đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và Lãnh đạo Quốc hội; đồng thời nghiên cứu Chiến lược ứng dụng trí tuệ nhân tạo phục vụ các nghiệp vụ lõi của Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu tổ chức lại công tác thông tin, báo chí, truyền thông của Quốc hội theo tư duy nghị trường, bảo đảm thông tin về Quốc hội phải chính xác, kịp thời, chủ động, thống nhất thông điệp và có sức lan tỏa. Chủ tịch Quốc hội lưu ý, không để xảy ra tình trạng cùng một nội dung nhưng nhiều đầu mối xử lý, nhiều cách thể hiện, thiếu định hướng chung; đồng thời không để bị động, phản ứng chậm trước những vấn đề dư luận quan tâm.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát, tính toán lại mô hình tổ chức công tác thông tin, báo chí, truyền thông, bao gồm Cổng Thông tin điện tử Quốc hội, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp và Báo Đại biểu Nhân dân theo hướng hợp nhất, bảo đảm vận hành chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu quả hơn. 

Đổi mới công tác cán bộ theo sản phẩm, năng lực và trách nhiệm
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ của Văn phòng Quốc hội theo hướng đánh giá bằng sản phẩm, bố trí theo năng lực, đào tạo theo vị trí việc làm, sử dụng cán bộ thực chất, hiệu quả và kỷ luật theo trách nhiệm.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Văn phòng Quốc hội cần xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy tổng hợp, am hiểu pháp luật, có kỹ năng tham mưu, tác phong chuyên nghiệp, đạo đức công vụ và khả năng làm việc trong môi trường số.

“Đặc biệt, cần chú trọng đào tạo, bố trí và phát triển đội ngũ cán bộ trong các lĩnh vực mới, khó, chuyên sâu như lập pháp, phân tích chính sách, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, truyền thông chính sách, quản trị tài sản công, tài chính công và đối ngoại nghị viện”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Văn phòng Quốc hội phát huy rõ hơn vai trò trung tâm điều phối, bảo đảm các quy trình phối hợp phải thống nhất, bắt buộc, có thời hạn, có đầu mối chịu trách nhiệm và có cơ chế kiểm soát kết quả.

Theo đó, Văn phòng Quốc hội cần khẩn trương rà soát, sửa đổi quy chế phối hợp với Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, bảo đảm công việc được xử lý liên thông, rõ trách nhiệm, không chồng chéo, không đứt đoạn. Đồng thời, Văn phòng Quốc hội phối hợp với Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Chủ tịch nước, Văn phòng Chính phủ nghiên cứu sửa đổi Quy chế phối hợp số 01 cho phù hợp với yêu cầu mới, nhất là trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng lớn, yêu cầu phối hợp ngày càng cao và đòi hỏi tiến độ xử lý nhanh, chính xác, thống nhất hơn.

Chủ tịch Quốc hội giao Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến trực tiếp chỉ đạo Văn phòng Quốc hội rà soát, hoàn thiện xây dựng Báo cáo sơ kết, đánh giá hiệu quả hoạt động của mô hình Đảng bộ Văn phòng Quốc hội sau 01 năm hoạt động; xây dựng Đề án phương án sắp xếp, tinh gọn các tổ chức bên trong của VPQH trong tháng 7 và báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội để báo cáo Bộ Chính trị cho ý kiến.  Đối với những nội dung thuộc thẩm quyền của Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội cho rằng có thể xem xét, báo cáo ngay tại phiên họp tháng 6, trong đó có phương án chuyển Cổng Thông tin điện tử Quốc hội, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp về Báo Đại biểu Nhân dân; cùng với việc sắp xếp các cơ quan đại diện Văn phòng Quốc hội tại khu vực miền Nam, miền Trung và Tây Nguyên theo hướng tinh gọn, hiệu quả, phù hợp yêu cầu mới.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu ngay sau cuộc họp này, Văn phòng Quốc hội phải xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, xác định rõ nhóm việc trước mắt, nhóm việc trung hạn, nhóm việc dài hạn; phân công rõ người phụ trách, thời hạn hoàn thành, sản phẩm đầu ra. Định kỳ báo cáo Chủ tịch Quốc hội và các Phó Chủ tịch Quốc hội về tiến độ thực hiện.

“Văn phòng Quốc hội phải trở thành bộ máy tinh gọn nhưng mạnh; chuyên nghiệp nhưng linh hoạt; hiện đại nhưng kỷ cương; phục vụ tận tụy nhưng tham mưu sắc bén; điều phối thống nhất nhưng phát huy trách nhiệm từng đơn vị, từng cá nhân”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.